kultura enter miesięcznik wymiany idei

«Мы паспрабавалі паразважаць пра тое, чаму Беларусь такая непрывабная для ўсяго свету, такая несэксуальная. Магчыма, таму, што сэксуальнасць краіны — гэта горы, мора, нафта, дыяменты. А ўсё, што ў нас ёсць, — гэта людзі, а людзі — прадукт нізкага попыту. І ўсё, што застаецца плоскай краіне, — распрануцца перад усім светам, але ўсё адно гэтага будзе недастаткова». >>

Multimedialny festiwal w zamyśle oparty na edynburskim przeglądzie o tej samej nazwie, to impreza o solidnych korzeniach. Obejmuje pięć profili – teatr, taniec, sztuki plastyczne, muzyka, film – na miarę stolicy kultury, którą mianowany został Wrocław na rok 2016. >>

Współczesna gruzińska krytyka teatralna straciła motywację. Praktycznie każdy stał się ekspertem w dziedzinie teatru; każdy, kto ma kontakt z teatrem – oprócz samego krytyka. >>

Jest sposób, który pozwoli nam na rejestrowanie przyszłych zysków teraz.  Przyszły zysk może być wyceniony po dzisiejszej bieżącej cenie rynkowej i zapisany jako przychód w momencie, gdy podpisujemy kontrakt. Rynek odnotuje wasz pomysł i wasz zysk w tym samym momencie. A firma was wynagrodzi. Dzisiaj. >>

Poświęcony wykluczeniom maltafestival pokazał, że nie jest to proste, jednowymiarowe zjawisko. Zabrakło jednak szukania jego istoty, uniwersaliów i paradoksów, badania konsekwencji – tych negatywnych, jak i pozytywnych. Zamiast tego powstał krótki przegląd wykluczeń. Takie ujęcie tematu nie ma sensu, bo lista nigdy nie będzie pełna. Bardziej zasadne byłoby więc pytanie nie kogo wykluczamy, ale dlaczego.

>>

Pierwsze wrażenia po Kongresie Tańca koncentrują się wokół wyliczenia niedostatków i wieloletnich zaniedbań w polskim tańcu.  Strumień rozterek musiał w końcu znaleźć swoje ujście na forum publicznym, a wątpliwości zostać głośno nazwane. Wniosek po Kongresie jest prosty – wszystko zostało już wypowiedziane i w końcu nadszedł czas na działanie.

>>

Butoh jest złożonym procesem, u podstaw którego leży założenie jedności psychofizycznej człowieka. Jego potencjał wykorzystuje się w pracy zarówno z osobami z różnymi rodzajami zaburzeń, jak i osobami zdrowymi, które widzą w tańcu klucz do samopoznania. >>

Z Marią Pietruszą-Budzyńską o Warsztatach Terapii Zajęciowej Teatroterapia i pracy teatroterapeuty rozmawia Katarzyna Piwońska.
>>

Festiwalowe święto teatralne zazwyczaj daje możliwość uchwycenia nowych prądów, przemian i tendencji teatralnych.  Podczas tegorocznych Spotkań Teatralnych KLAMRA w Toruniu dało się zaobserwować kilka nurtów, którymi płynie alternatywa. >>

„Nie ma grzechów w Świętym Czasie. Bóg nas nie widzi. Jest martwy do niedzieli.” >>

Dawno, dawno temu w odległym kraju, Polsce Ludowej – w przestrzeni niemożliwej wolności narodził się Teatr Ósmego Dnia – niepokorne dziecię, które stanęło na czele bezkrwawej rewolucji walcząc o wolność i prawdę w swoim królestwie świadomości i niczym nieograniczonej wyobraźni… >>

Z Michałem Stanowskim o Centrum Arteterapii w Lublinie i pracy teatroterapeutycznej rozmawia Katarzyna Piwońska. >>

Dla niepełnosprawnej intelektualnie Osoby wydarzenie sceniczne to olbrzymia próba bycia człowiekiem samodzielnym, człowiekiem „tu i teraz”, niezależnym od wszystkich i wszystkiego.

>>

Dramaterapia, dramy, role, zadania aktorskie – najważniejsze terminy stosowane przez terapeutów teatralnych. >>

Hayden White pisał o tekście historycznym jako o „retorycznej maszynerii do produkowania efektu realności”. Świadectwem zwrotu w pojmowaniu historii jest przeprowadzona w latach dziewięćdziesiątych XX wieku krytyczna rewizja tradycji teatru dokumentalnego Erwina Piscatora. Dokonali jej między innymi Marius von Mayenburg i Dea Loher. >>

Łesiowi Kurbasowi przyszło żyć w czasach i w takiej przestrzeni geograficznej, w których  doświadczenie sprzeczności na poziomie ideologicznym było nie do uniknięcia. Życie Kurbasa to ciągłe oscylowanie pomiędzy natywizmem, nacjonalizmem a modernizmem.

>>

Piętnasta edycja festiwalu Konfrontacje wiązała się z większymi niż dotychczas oczekiwaniami. Ze względu na długoletnią tradycję i jubileuszowy charakter wymagania widzów miały prawo być wyższe niż dotychczas. Twórców i organizatorów czekał więc komisyjny egzamin, przypieczętowujący lata teatralnej tradycji. >>

W wypadku sporej części społeczeństwa Ukrainy wydaje się, że łatwiej jest wyprzeć tradycyjną kulturę materialną niż pozbawić ludzi związku z czymś tak silnie zakorzenionym wśród nich, jak tradycja śpiewu.

>>

Jakim przeobrażeniom uległa świadomość tancerzy z plemienia Nuna po tym, gdy udali się w wielką podróż do odległego i nieznanego Wrocławia? Czy paradoksalnie to spotkanie z Innym, które widzom Brave Festival przybliżyło ginącą tradycję, nie przyczyni się do jej szybszego rozpadu w miejscu, skąd pochodzi? W tym właśnie tkwi całe ryzyko międzykulturowych kontaktów – ich długofalowych skutków nigdy nie można do końca przewidzieć i zaplanować. >>

Staram się pisać takie teksty, żeby swoją literackością inspirowały reżysera w sposób, jakiego bym się nie spodziewał. Bardzo się cieszę, jak komuś wyobraźnia uruchomi się w kierunku, którego ja nie przewidziałem.

>>

Tegoroczna, jubileuszowa edycja „Kontaktu” nie była zaskoczeniem, zgodnie zresztą z założeniami organizatorów i programatorów, dążących raczej do refleksyjnego podsumowania niż burzy mózgów, trudnej do opanowania i krytycznego opisu. Skoro tak, dlaczego zatem, mimo że było tak przewidywalnie, to jednak wkradło się wiele zdziwienia oraz pojawiło się niemal „tradycyjne” zaskoczenie jurorskim werdyktem? Innymi słowy, jak nie zdumiewa, jeśli zdumiewa?

>>

Brook zrezygnował z podobania się, sprostania oczekiwaniom współczesnych widzów. Chce mówić wprost o sprawach dla niego najważniejszych – a teatr ma służyć tym opowieściom, i być niemal niedostrzegalnym.

>>

Bardziej interesuje mnie zachowanie kogoś niepełnosprawnego, niż bycie niepełnosprawnym. Dążę do pokazania sytuacji pewnego ekstremum, gdy trudno jest się komunikować. >>

Na czacie, który istniał równolegle z transmisją przedstawienia, pojawił się spamer który zaśmiecał tą przestrzeń dyskusji na żywo swoimi nachalnymi reklamami. Nie mogliśmy zająć się nim, bo skoncentrowani byliśmy na tym, co dzieje się na scenie i na zapewnieniu jak najlepszej transmisji. I nagle, ku mojemu zdziwieniu, ten spamer zamilkł, zniknął. Później okazało się, że jeden z naszych widzów wykrył lukę w systemie zabezpieczeń, włamał się i z pozycji administratora usunął tą osobę. >>

Za jedną z tendencji dominujących we współczesnej praktyce dramatopisarskiej można uznać powstawanie takich form pisania dla teatru, które posiadają czytelne związki z estetyką nowych mediów – telewizji, internetu, gier komputerowych – oraz z właściwymi jej technikami tworzenia efektów realności. >>

Praktyka sceniczna ostatnich dwóch dekad pokazuje, że poszukiwania twórcze choreografów i reżyserów starają się wyjść naprzeciw nowym trendom estetyki doby elektroniki, czego widoczną zapowiedzią stało się chociażby „wkroczenie” do teatru ekranów. >>

Banalność zła, niejednoznaczność dobra, sfery pogranicza, nieustannego przenikania systemów wartości i aksjomatów, oscylacja ocen i pewników, estetyka zastępująca w refleksji na temat współczesnego świata etykę – podobna problematyka dała się dostrzec we wszystkich spektaklach festiwalu Dialog, opatrzonego hasłem „Wobec zła”.

>>

O ile w ogóle jestem w stanie zaakceptować ideę organizowania międzynarodowego festiwalu teatralnego, to tylko pod jednym warunkiem. Po cóż zapraszać teatry z drugiego końca świata i Europy, jeśli nie po to, żeby pokazać teatr niepomyślany, taki, na który samemu byśmy tu w Polsce tak łatwo nie wpadli? >>

Wystawa Performer zogniskowała uwagę środowisk na co dzień oddzielonych granicami estetycznych podziałów, prowokując do skrajnie zróżnicowanych opinii, głosów sprzeciwu i aplauzu, sceptycznego dystansu i entuzjazmu, posądzeń o ideologiczność, pochwał cennej, wyzwalającej z ograniczeń estetycznych prowokacji. >>

Nie ulega wątpliwości, że Workcenter of Jerzy Grotowski and Thomas Richards ma na Zachodzie znacznie większe grono wiernych przyjaciół i widzów niż w Polsce. I to nie tylko z powodu zazdrości o spuściznę Grotowskiego, ale i różnicy wymagań. Trudniej jest wymagać od przyjaciół. „Z wnętrza mitu” nie ma możliwości obiektywnego – i krytycznego – spojrzenia na własną pracę. >>

Jedno jest pewne: w perspektywie przemian wyobraźni religijnej współczesnych chrześcijan i chrześcijańskiej teologii – „bluźniercza” religijność Grotowskiego jawi się jako przenikliwa forma ujawnienia kryzysu paradygmatu wyobraźni Boga osobowego. >>

Pamiętam takie dziwne spotkanie z prawdziwym podziemiem, czyli naszymi dysydentami z Jackiem Kuroniem i Sewkiem Blumsztajnem na czele. Oni jak zwykle o czymś ostro dyskutowali, a my włączyliśmy muzykę i zaczęliśmy tańczyć. Patrzyliśmy na siebie z wzajemną zazdrością. Jedni z odbezpieczonym pistoletem w ręku, drudzy z kwiatem w zębach. >>

Z ciemności wyłania się uformowany z niewielkich czarnych skrzynek krzyż. Trzej mężczyźni pochylają się nad odwróconymi ku górze pojemnikami i śmieją się. Ich śmiech trwa długo i niepokojąco, to śmiech szyderczy, który z czasem przeradza się w płacz. Nerwowy śmiech przeplatający się z lamentem wypełnia całą salę i staje się preludium do opowiedzianej trzykrotnie opowieści o mitycznym samobójcy. Moment rozpoznania, czyli anagnorosis, to tylko krzyk przerażenia. >>

Czterej podróżnicy stoją w czterech rogach sceny, a każdy gra na jakimś instrumencie ten sam energiczny, lecz chwytający za serce, tradycyjny utwór rosyjski. Rytm wybijają: Oskar Wilde kłapiąc płetwami, krocząc w pełnym stroju płetwonurka z wyciągniętymi przed siebie rękoma, oraz Dorotka, systematycznie wymierzająca sobie policzki. >>

W 1994 roku znany amerykański choreograf Bill T. Jones – ciemnoskóry, HIV-pozytywny homoseksualista – zaprezentował taneczną „sztukę ofiar”, „victim art”, spektakl zatytułowany Still/Here. W tej bardzo amerykańskiej, abstrakcyjnej choreografii, wzięli udział także zarażeni HIV tancerze. >>

Największe oburzenie w spektaklu Jana Klaty Fanta$y wywołała dopisana Juliuszowi Słowackiemu scena, w której Kim Rzecznicka ochoczo zabawia się z amerykańskimi żołnierzami: tańczy tango, by po chwili rozebrana do połowy uprawiać ostry seks na balkonie. Wszystko odbywa się przy dźwiękach piosenki Czerwone maki na Monte Cassino. >>

Mimo że Jan Klata nie wystawił jeszcze Studium o Hamlecie (a jedynie Hamleta Szekspira) w swojej twórczości teatralnej zdaje się przez cały czas zadawać sobie – za Wyspiańskim – pytanie „co jest w Polsce do myślenia?”. >>

Sztuka serbskiej artystki Mariny Abramović to zadziwiająco spójny proces, konsekwentne badanie granic możliwości ciała, tożsamości i znaczenia rytuału. Asceza i umiłowanie ekstremum. Bałkańskie historie i misterny kolaż wspomnień. >>

Marcin Kościelniak ogłosił w „Tygodniku Powszechnym” tekst pt. „Pokolenie wieszaka”, przeprowadzając dowód na istnienie nowego pokolenia reżyserów. Zanim jednak Krzysztof Garbaczewski, Szymon Kaczmarek i Radosław Rychcik, nazwani i uporządkowani, z rozpaczy się… powieszą – proponuję małe, uzupełniające i kontrapunktujące, post scriptum do pokolenia wieszaka. >>

Choć od momentu przyznania Elfriede Jelinek literackiej Nagrody Nobla w 2004 roku mija już pięć lat, to jej obecność w repertuarze polskich teatrów nadal pozostaje znikoma. Dosłownie na palcach jednej ręki można policzyć sceniczne realizacje jej tekstów pisanych z myślą o scenie. >>

Z Ewą Wójciak, aktorką, dyrektorem Teatru Ósmego Dnia rozmawia Paulina Skorupska.

>>

Czy żyjemy dziś – jak przekonuje nas wielu historyków i teoretyków – w epoce zmierzchu historii oraz dominacji pamięci? Czy może odwrotnie – to pamięć odeszła bezpowrotnie wraz z końcem społeczeństw tradycyjnych i dziś nawet to, co nazywamy na swój użytek pamięcią przenika na wskroś duch historii?

>>

Pamięć chora z nadmiaru stała się tematem „Bohaterów XX wieku. Sztuki histerycznej na lalki”, spektaklu w reżyserii Toma Kühnela, pokazanego polskiej publiczności w ramach Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Warszawa Centralna 2008 „Stygmaty ciała”.  >>

Kilka uwag na marginesie „Weź przestań” Jana Klaty i „Między nami dobrze jest” Doroty Masłowskiej.
>>

Teatromani na hasło „teatr lalek” w większości reagują nieznacznym skrzywieniem ust, co najwyżej wysoko podniesionymi brwiami i zaciekawionym: „Ooo!” O co więc chodzi z tymi lalkami? >>

W historii teatru dwudziestowiecznego wielokrotnie pojawiali się wizjonerzy, reformatorzy teatru, w którym jako sprawcy wszystkich działań scenicznych, chcieli zamiast żywego aktora widzieć kukłę, robota czy nadmarionetę. >>

Praktykowana przez moskiewski Teatr.doc metoda dramaturgiczna, polegająca na konfrontacji aktorów z „nieoswojoną”, toporną rzeczywistością, decyduje o wyborze języka teatralnego. „Interesujące jest dla mnie przede wszystkim to, co podpowie mi faktura, na którą – przypadkiem! – się natknę” – deklaruje Michaił Ugarow. >>

Trzynaste „Konfrontacje”, które odbyły się w 2008 roku pod hasłem „Żydzi w teatrze”, mają znaczenie symboliczne. Po latach ten temat powrócił, i tym mocniej zabrzmiał na deskach teatru. Od razu pojawiły się ważne pytania: jak opowiadać o Żydach? Kim oni są? Co znaczą dla przestrzeni naszego życia, naszych miast? Są Inni czy Swoi? >>

W trakcie tegorocznego Festiwalu Dialogu Czterech Kultur w Łodzi, którego tematem i motywem przewodnim był temat ojcostwa, pokazano spektakl łotewskiego reżysera Alvisa Hermanisa Ojcowie, zrealizowany w Schauspielhaus w Zürichu. Przedstawienie to jest zarówno subtelną opowieścią o ojcostwie, jak i niezwykle złożonym wykładem o relacjach między teatrem i rzeczywistością. >>

Za sprawą Walczaka i Kruszczyńskiego na wałbrzyskiej scenie mogliśmy zobaczyć, jak można zbudować mit miasta. Jak nadając formę nawet najbardziej podłej historii można usytuować ją bliżej poezji, niż reportażu i uczynić ją łatwiejszą do przyjęcia. >>

Ustawienie ludzi pokazujących „fragment swojego życia” na teatralnej scenie pełnej mikrofonów i kolorowych świateł dodatkowo utrudnia zachowanie odpowiednich granic.Mimo festiwalowego hasła, obcowanie z prawdziwym rytuałem, przystosowanym do formy widowiska, okazało się niemożliwe. Udało się przybliżyć jedynie cytaty i fragmenty. >>

Eugenio Barba pisząc o „Trzecim Teatrze”, używa metafory getta. Zadaje od razu prowokujące pytanie – czy getto to coś złego? Wytyczenie granicy pozwala zachować własny język, kulturę, przekazywać dzieciom pielęgnowane wartości, a pozornie tylko odcina związki ze światem zewnętrznym. >>

Fenomen buto wymyka się opisom. W relacjach z przedstawień buto dominuje chaos terminologiczny. Krytycy i teoretycy tańca, badacze teatru i widowisk definiują buto jako: rytuał taneczny, transowy teatr, sztukę performatywną. Socjologowie i politolodzy podkreślają w buto jego rewolucyjny, ludowy oraz kontrkulturowy charakter. Kłopot w tym, że wymyka się ono definicjom, przekraczając gatunki sztuki. >>

Uśmiecha się, kiwa głową. Jego oczy jednak są puste, czarne, napełnione jakby płynem, cieczą światów nieodgadnionych, w których porusza się, tańcząc swoje spektakle. Daisuke Yoshimoto. >>

W jakiej sytuacji jest dziś polski teatr tańca? Postaram się odpowiedzieć na to pytanie, z perspektywy krytyka teatralnego, który od kilku lat z uwagą przygląda się temu zjawisku, chce je zrozumieć i docenić. Nie roszczę sobie prawa do obiektywizmu, lecz podejmuję próbę na wskroś subiektywnej syntezy. >>

Ciężko mi pisać o białoruskim teatrze. Jest w „Imieniu róży” Umberto Eco takie spostrzeżenie – znajdując się wewnątrz labiryntu, nie zrozumiesz, w jaki sposób jest on zbudowany. >>

Początki intensywniejszych kontaktów ze scenami z Białorusi i Ukrainy sięgają roku 1991. Wtedy to Krystyna Meissner, reżyser i dyrektor Teatru im. Wilama Horzycy w Toruniu, zorganizowała pod hasłem „zszywania Europy” I Międzynarodowy Festiwal „Kontakt”.  >>

Niektóre festiwale łowią głęboko, są otwarte na poszukiwania, inne stawiają na gwiazdy i gwiazdeczki, które gwarantują komercyjny sukces, a jeszcze inne w tym chwiejnym nadmiarze doszukują się stabilnych wartości artystycznych. Coraz częściej zdarza się, że organizatorzy budują program, kierując się zasadami rynkowymi, tak, by zainteresowana osoba miała wrażenie szerokiego wyboru, który w rzeczywistości może być tylko pozorny. >>

W jakiej sytuacji jest dziś polski teatr tańca? Postaram się odpowiedzieć na to pytanie, z perspektywy krytyka teatralnego, który od kilku lat z uwagą przygląda się temu zjawisku, chce je zrozumieć i docenić. Nie roszczę sobie prawa do obiektywizmu, lecz podejmuję próbę na wskroś subiektywnej syntezy. >>

Jestem przeszczęśliwy, że tamte lata przeżyłem intensywnie z teatrem, teatrem dla mnie wtedy z dużej litery. Wiem, że uczestniczyłem w czymś szalenie ważnym, co na dodatek – do czego przyłożyłem ręki – uległo mitologizacji. Jednak – tak sobie dziś myślę – istnieje też pewna sfera spraw pokrytych po trzydziestu z górą latach wstydliwym milczeniem, której skorupę warto wreszcie naruszyć. >>

Broniąc się przed jednobarwną, nudną, a niejednokrotnie niebezpieczną rzeczywistością, budowaliśmy opór na skalę naszych możliwości. W końcu zwyciężył „teatr” – ale ten, który rozegrał się na ulicach i w zakładach pracy. Z tą dramaturgią nie sposób się było równać. >>

W PRL-u kultura podlegała pod propagandę, i na działalność tzw. twórców teatralnych szły pieniądze właśnie z propagandy. Można podawać przykłady pracy w propagandzie, nie w teatrze, bezczelnej służbie władzy z pełną świadomością i za pieniądze. >>

Odważny gest przekraczania swych ograniczeń wpisany jest w dzieje lubelskich scen równie mocno jak „dośrodkowy” duch teatralnej prowincji. Pomimo licznych niepowodzeń konieczność tego przekraczania gniecie niczym „siła fatalna” kolejne pokolenia ludzi tworzących lubelski teatr. >>

– o teatrze i kontestacji rozmawiają: Mirosław Haponiuk, Kazimierz Iwaszko, Marcin Kęszycki, Wojciech Krukowski, Janusz Opryński, Franciszek Piątkowski, Andrzej Rozhin. >>

Rozmowa z Elżbietą Rojek i Danielem Birdem, twórcami projektu Anna Planeta. >>

Cenię „The Archers” bardziej niż Grotowskiego. Dlaczego? Nie tylko zrealizowali wszystko do czego przystępuje polski awangardowy teatr , ale zrobili to dla masowego odbiorcy. >>