KULTURA (PRZE)ŻYJE – O PROTEŚCIE ŚRODOWISK KULTURALNYCH I ARTYSTYCZNYCH NA ŁOTWIE
Stanisław Szeliga, Emma Daniela Grāpe

10 listopada bieżącego roku w Rydze odbyła się akcja protestacyjna pod hasłem „Kultūra (iz)dzīvo” (tłum. „Kultura (prze)żyje”). Przez półtorej godziny w centrum Rygi ok. dwa tysiące osób powiązanych ze środowiskami artystycznymi i kulturalnymi demonstrowało z uwagi na złe warunki, z jakimi w ostatnich latach zmaga się sektor kultury na Łotwie.

Protestujący opowiadają się za:

• Stabilnym i określonym finansowaniem kultury.

• Sprawiedliwymi i konkurencyjnymi wynagrodzeniami.

• Szacunkiem do pracy profesjonalistów z branży kulturalnej.

• Dostępnością kultury dla każdego.

Jeszcze w lutym po uchwaleniu budżetu na rok 2026 o 3 miliony euro ograniczono finansowanie instytucji w obrębie Ministerstwa Kultury. W połączeniu z inflacją i znaczącym ograniczeniem przychodów instytucji kulturalnych, utrzymujące się niskie zarobki pracowników sektora powodują stały odpływ doświadczonych specjalistów z branży, jednocześnie utrudniając pozyskiwanie nowych pracowników.

Organizatorzy akcji „Kultura (prze)żyje” podkreślają, że w drugim kwartale 2026 roku średnie wynagrodzenie brutto w instytucjach dziedzictwa kulturowego wynosiło 1395 euro, w branży sztuk scenicznych – 1365 euro, natomiast średnio w sektorze publicznym – 1926 euro.

W obliczu wyraźnych dysproporcji płacowych i narastających problemów kadrowych protest „Kultūra (iz)dzīvo” stanowi wyraźny sygnał alarmowy dla łotewskich decydentów. Dalsze marginalizowanie potrzeb finansowych sektora może grozić nieodwracalną utratą doświadczonych specjalistów oraz ograniczeniem dostępu obywateli do oferty kulturalnej. To, czy głos środowiska artystycznego przełoży się na konkretne korekty budżetowe, zadecyduje w najbliższych miesiącach nie tylko o warunkach pracy twórców, ale też o kondycji i dostępności łotewskiej kultury w kolejnych latach.

Kultura Enter 2026/03
nr 119