Czasopismo kulturalno-społeczne 

Chaos, wojna, odpowiedzialność za słowa – jak je pogodzić z codziennością? 

Zapraszamy do Teatru im. Stefana Jaracza w Łodzi, który przygotował premierowy spektakl na podstawie głośnej powieści wybitnego ukraińskiego pisarza i artysty Serhija Żadana.

Zmierzyć się z tematem prawdy może albo debiutant, wystarczająco bezczelny, żeby nie przeraziły go piętrzące się tu komplikacje albo ktoś z doświadczeniem, rozumiejący ile do tego trzeba pokory, kto wie, może nawet i wcześniejszych porażek w tej materii. Szarek nie narzuca materii swojej woli, owszem, robi to w sposób dostateczny, żeby nadać swojej pracy formę, potem jednak pozwala, żeby materiał pracował, by tak rzec, na własny rachunek. Kiedy patrzę na te potencjalnie groźne obiekty sztuki myślę sobie, że przecież to nie artystka nadała im ową potencję, ona jej tylko pozwoliła zaistnieć, mówić własnym głosem, a zwłaszcza – milczeć. Ta sztuka milczy, i być może właśnie dlatego tak silnie do nas przemawia.

Od naszego ostatniego numeru gruzińskiego dylatacja czasu znowu się zachwiała, bo nasza rzeczywistość zmienia się z nieznaną nam dotąd prędkością. Autorzy i autorki są dalej w Tbilisi represjonowani. Proeuropejskie społeczeństwo gruzińskie dalej protestuje, więc prorosyjska władza zamyka lub zastrasza kolejnych obywateli. Atakowana codziennie Ukraina broni się przez najeźdźcą, a Rosja ma czas, żeby między zmasowanymi ostrzałami dokładać wszelkich starań, aby nasze społeczeństwa skłócić.

W twórczości szukał własnej wizji lepszego świata. Pewne fascynacje można dostrzec w malarstwie, gdzie przenikają wątki z filozofii hinduskiej, kosmogonii, folkloru, ezoteryki i fascynacji starożytnymi kulturami. Jak i sztuką japońską, z którą zapoznał się m.in. w Warszawie za pośrednictwem Feliksa Jasieńskiego czy z pośmiertną wędrówką dusz, którą omawiał z Tadeuszem Micińskim. O nowinach astronomicznych i koncepcjach życia pozaziemskiego dowiadywał się od francuskiego badacza Camille'a Flammariona.

Na przykładzie Francji, i jej politycznej historii najnowszej, można by było opowiedzieć przez znany konflikt pomiędzy Sartrem a Camusem. Powiedziałbym, że można by narysować sinusoidę wyznaczającą dominujący bieg francuskiej myśli politycznej (czy też francuskiej polityki, precyzyjniej mówiąc) i pokazującą, że raz na górze jest Camus, a innym razem Sartre. To jest w moim odczuciu taki – być może marginalny – papierek lakmusowy ujawniający przeważające trendy w najnowszej historii politycznej Francji.

To nie Ukraina, nie Niemcy i nie Francja są zagrożeniem dla Polski, twierdzi Adam Michnik. Zagrożeniem jest Władimir Putin. A chaos wprowadza w świat Donald Trump – mówi.

Gdy zaczęłam podróżować po Niemczech, spotkałam wiele osób, które były niezmiernie zainteresowane tym, co się dzieje w Czechach i na pograniczu, chcieli słuchać historii stamtąd i opowiadać swoje. Cierpienie doświadczone przez pierwsze pokolenie wypędzonych zamieniło się w szczere zainteresowanie i pojednanie. W most, który prowadzi z powrotem do Czech.

Wciąż istnieją zarówno gazociągi ukraińskie, jak i prowadzące przez Białoruś i Turcję. Nord Streamu nie potrzebujemy. Nigdy nie potrzebowaliśmy. Nord Stream był potrzebny Rosji, żeby wykluczyć Ukrainę z europejsko-rosyjskiego handlu gazem. To był projekt geopolityczny, a nie ekonomiczny.

Błąkałem się po nocnym mieście, widziałem pociąg odjeżdżający po raz pierwszy od dekad w położonej tuż przy granicy stacji w Novej Goricy powstałej w latach 1900-1906 na potrzeby obsługi linii kolejowej zwanej Transalpina – odjeżdżający w kierunku dworca w tej „starej” Gorycji, a stamtąd dalej – do Wenecji; piłem piwo Union na tejże stacji w towarzystwie słoweńskich gasilcev i włoskich pompieri.

Czułość do prozaicznego świata przedmiotów, gdzie miejska bohema jest na wyciągnięcie ręki i ukazuje całą niezdarność swoich uczynków… Subtelne wychwytywanie tras z obskurnymi salami koncertowymi czy barami, gdzie można najzwyczajniej posiedzieć ze znajomymi… Postrzeganie centrum nie jako perełki turystycznej, ale jako miejsca, gdzie w towarzystwie, pod gołym niebem, smakuje kombucza z sieciówki, albo gdzie student-projektant w wilgotnej piwnicy robi tatuaże.

Od roku 1990 funkcjonuje Stowarzyszenie Młodzieży Ugrofińskiej (MAFUN), zrzeszające szerokie grono organizacji o zasięgu lokalnym lub regionalnym. Jednym z najnowszych przedsięwzięć, w którego powstaniu decydującą rolę odegrał MAFUN, jest funkcjonująca od 2014 roku instytucja ugrofińskich stolic kultury, zainspirowana koncepcją europejskich stolic kultury. Pierwszą USK była położona w Udmurcji miejscowość Bygy, w roku 2026 tytuł ten powędruje do Hancock w amerykańskim stanie Michigan – serca fińskiej diaspory w USA.

To właśnie Manana, znawczyni dawnych kultur, wprowadza syna w krąg archaicznych wierzeń. Opowiada o Matce – Słońcu, najważniejszym bóstwie w gruzińskim panteonie czy o synkretyzmie dawnych religii z chrześcijaństwem, zgodnie z którym pogański Kopala na górskiej ścieżce próbuje swoich sił z Jezusem. Zadziwia też syna niezwykłą empatią wobec wszystkich istot żyjących.

Mimo że demokracje zachodnie – zdaniem Camusa – przeżywają kryzys, nie jest im obca pokusa autorytaryzmu i unikanie dialogu, chęć dominacji i bierność obywateli, coś, co Erich Fromm określił mianem „ucieczki od wolności”, to jednak humanizm, pluralizm polityczny i traktowanie wartości indywidualnych i społecznych serio wciąż w nich istnieją i mają potencjał niosący nadzieję. Nie można tego natomiast powiedzieć o ZSRR i pozostałych krajach socjalistycznych.

Mamy więcej legend i opowieści niż zachowanych dzieł. Przemyślenie tego dziedzictwa i jego ocena będzie trudna, bo idzie za nim prawdziwe męczeństwo, tragizm, a to przekłada się na mówienie głównie w tonie hagiograficznym.

Obnażanie niedziałającej obietnicy zachodniego happy endu i miłe skutki kulturowego przepływu, czyli Europa Środkowo-Wschodnia na OFFie 2025 w relacji Marty Leszek.

W miarę tego, jak ludzie wysiadają na kolejnych stacjach, rośnie zainteresowanie poetyckim performensem. Swoje wiersze czyta redaktor Kowalski. Z charakterystyczną nonszalancją recytuje wiersz współpasażerom, na końcu klęka przed jednym. Zaangażowany w tworzenie filmów Kowalski potrafi zamienić wagon na scenę i widownia po obu jego bokach uważnie śledzi jego ruchy. Z twarzy kilku przypadkowych osób można wyczytać, że nie kryją one swojego żywego zainteresowania występem.

Ale to musi być we Lwowie: mój mąż, lwowianin, twierdzi, że tylko w rodzinnym mieście Boże Narodzenie ma serce.

W tym roku patronowaliśmy edukacyjnemu projektowi "Małe AeSPe", który właśnie świętuje swój finał z młodymi uczestniczkami  i uczestnikami!

Na tydzień przed rozpoczęciem festiwalu, 27 października, w Teatrze Studio odbędzie się spotkanie z Serhijem Żadanem, jednym z najważniejszych współczesnych pisarzy ukraińskich. Autor opowiadań Arabeski porozmawia z Justyną Sobolewską o literaturze powstającej w cieniu wojny – o codzienności, miłości i pamięci w świecie, który wciąż szuka ocalenia.

Polecamy spotkanie z naszą Autorką i Tłumaczką 24 października w Bramie Grodzkiej na Starym Mieście w Lublinie. Bella Szwarcman-Czarnota wydała nową książkę w wydawnictwie "Austeria". Pierwsza prezentacja odbyła się w końcu lata w Warszawie, a wstęp napisał Piotr Paziński.

We wtorek 14 października startuje Festiwal Ukraina w Centrum Lublina – cykl wydarzeń kulturalnych organizowanych przez Fundację Kultury Duchowej Pogranicza i Fundację Efekt Dziecka. Organizatorzy zapraszają do udziału w warsztatach kulinarnych, konkursie prac fotograficznych oraz na pokaz filmu w reżyserii Antona Ptuszkina. „My, nasze zwierzęta i wojna” (ukr. “Ми, наші улюбленці та війна”). Festiwal otworzy pierwszy koncert zespołu Kyiv Tango Orchestra w Lublinie.

Środowisko kultury litewskiej protestuje w Wilnie wobec polityki skrajnej partii! Można dołączyć do petycji, wspierając niezależną myśl ludzi kultury.

Opowiadając o artystycznej edukacji Polek z przełomu XIX I XX wieków, Bożena Kasperowicz podkreślała, iż istotne były nie tylko liberalne poglądy rodziców, a też kwestie finansowe. A ponieważ szkoły na ziemiach polskich zapewniały dość ograniczony rozwój, dziewczęta wyjeżdżały przede wszystkim do Paryża, rzadziej do Monachium, Drezna czy Petersburga, często emigrując na stałe. Paryż tamtych lat to światowe centrum bohemy artystycznej i miasto wielu możliwości. Wprawdzie słynna Ecole des Beaux-Artres była konserwatywna, ale kobiety przyjmowano na prestiżowe uczelnie prywatne jak Académie Julian i Académie Colarossi, jednak za kosztowną w nich naukę musiały więcej płacić niż mężczyźni. Stąd na kształcenie mogły pozwolić sobie jedynie te pochodzące z bogatych rodzin ziemiańskich czy burżuazyjnych. Nie wiemy, ile talentów zmarnowało się z powodu bariery finansowej. Ale też niewielu profesjonalnym malarkom czy rzeźbiarko udało się przebić w zmaskulizowanym świecie sztuki. W ówczesnym Paryżu były rzesze anonimowych absolwentek szkół artystycznych, którym nigdy nie udało się odnieść sukcesu. Wiele z nich żyło w skrajnej biedzie, w nędznych pokoikach, co więcej, znosiło poniżenie. Gdyż w także Paryżu przełomu wieków stosowano podwójne kryteria moralności wobec kobiet i mężczyzn, a artystki; śpiewaczki, aktorki, malarki uznawano za kobiety lekkich obyczajów.

Cyrk jest rodzajem sztuki tak różnorodnym pod względem oferowanych wrażeń. W moim przypadku cyrk powraca każdej przeżytej chwili jej osobliwość – wszystko wydarza się tu i teraz, i tylko jeden raz. Oglądanie spektaklu cyrkowego wymaga koncentracji i aktywnej uwagi – w przypadku tej ostatniej artyści cyrkowi znacznie wcześniej od marketingowców skapnęli, że uwaga jest walutą.

Dyktatura Trumpa, zdaniem Robert Kagana, oczywiście nie będzie „komunistyczną tyranią, gdzie niemal każdy odczuwa presję i dostosowuje do niej swoje życie. W konserwatywnych, antyliberalnych tyraniach zwykli ludzie napotykają na różne ograniczenia swoich wolności, ale stanowią one problem dla nich tylko w takim stopniu, w jakim te wolności cenią – a wielu ich nie ceni. Fakt, że nowa tyrania będzie całkowicie zależna od kaprysów jednej osoby, oznacza, że prawa Amerykanów będą raczej warunkowe niż gwarantowane. Jeżeli jednak większość Amerykanów nadal będzie mogła spokojnie zajmować się swoimi codziennymi sprawami, być może będą im one obojętne tak samo jak wielu Rosjanom czy Węgrom.

Główna droga na lotnisko imienia Rustawelego prowadzi przez Drogę Europejską. Przypadek, że Gruzini tak nazwali tę aleję? I że znowu walczą o podstawowe wartości? Że stają we własnej obronie, jednocześnie niewątpliwie w obronie Ukrainy, Europy, nas wszystkich?

Kiedy piszę te słowa, mija dwusetny dzień protestu. Pisarz Iwa Pezuaszwili określił to zjawisko mianem „stania jako stanu rzeczy”. I taki jest na dzień dzisiejszy stan rzeczy – gruzińskie progresywne społeczeństwo i ludzie kultury, a z pewnością jej liberalna awangarda, od ponad pół roku bezustannie stoi na ulicy, zmuszona do obrony elementarnych swobód.

Stoimy na ulicy, bo nie chcemy Rosji. Nie chcemy również autorytaryzmu. Nie chcemy powrotu do przeszłości, pragniemy iść w stronę Europy. Pragniemy wolności. Chcemy, żeby nas usłyszano. Żeby nas zauważono – jest nas bardzo mało, wszystkich trzy i pół miliona ludzi, ale wierzymy, że nie wrócimy tam, skąd z takim trudem udało nam się wydostać.

Samozwańcza władza poszukuje lidera protestów. Szuka i nie znajduje. Dlatego, że lidera nie ma. Społeczeństwo organizuje się bez liderów i bez udziału partii politycznych, a bezkompromisowe „Nie!” jest paliwem protestu.

Codziennie stajemy do walki z reżimem oligarchy Bidziny (Borisa) Iwaniszwilego i partią rządzącą, całkowicie zależną od niego finansowo. Od października zeszłego roku Gruzińskie Marzenie sprawuje władzę bez demokratycznej legitymacji. Po przejęciu władzy w wyniku fałszerstwa wyborczego rząd gruziński przestał być uznawany przez społeczność międzynarodową.

Od dwunastu lat ludzie są karmieni rządową propagandą, kłamstwem, są doprowadzani na skraj nędzy, po czym łaskawie obdarzani zapomogą socjalną, która jest ich jedynym źródłem utrzymania, więc głosują na władze ze strachu przed utratą tej zapomogi, bo panuje niewyobrażalna korupcja, szczególnie w sektorze publicznym. Metody wzięte z podręczników KGB.

Wszyscy w UE muszą zrozumieć, gdzie przyszłość zostaje wystawiona na próbę – i możliwe, że zaczyna się nawet kształtować. Powinniśmy traktować procesy w Gruzji jako ostrzeżenie, ponieważ one również zmierzają w stronę Zachodu. Wkrótce będą wszędzie – pod innymi nazwami, lecz z tymi samymi złowrogimi celami. W Gruzji to nie wydarzyło się z dnia na dzień – zajęło im 13 lat, by doprowadzić nas do tego punktu. Potrzebujemy silnej Unii Europejskiej i potrzebujemy przykładów oporu, zanim będzie za późno.

Andro Enkuridze sięgnął właśnie po polski dramat narodowy nie bez powodu. Na samym początku przedstawienia pojawia się wprowadzenie historyczno-historiozoficzne wskazującego na dawniejsze i współczesne paralele w losie Polski i Gruzji. Ta kreowana wspólnota wolnych narodów, żyjących od co najmniej dwustu lat w cieniu zagrożenia ze strony Rosji i mogących niebawem podzielić losy Ukrainy staje się płaszczyzną umożliwiającą transpozycję emocji patriotycznych Gruzinów i Polaków.

Klub reklamuje imprezy jako przestrzenie zachęcające do swobody ekspresji i zastrzega, że nie ma tam miejsca na jakiekolwiek formy agresji, przemocy i nękania. To bardzo ważny zwrot w kontekście dużego problemu z klubami, które w czasie początków muzyki techno w Gruzji często były miejscami nadużyć seksualnych i mizogonii. Wynikało to z faktu, że dawniej kluby odwiedzali częściej mężczyźni o konserwatywnych poglądach. Aktualnie sytuacja wygląda już zupełnie inaczej. Dziś środowisko techno w Gruzji stanowczo się temu sprzeciwia.

Łączą nas jakieś ślady wspólnej historii i Lech Kaczyński. Tylko czy ktoś pamiętał, że Kaczyński jest dla Gruzji ważny, bo w 2008 roku wybucha wojna, w wyniku której Rosja anektuje kawałek gruzińskiego państwa? Wszystko trwa chwilę, jakby za dotknięciem czarodziejskiej różdżki konflikt kończy się, choć przecież nie obywa się bez ofiar. Ale uff, można odetchnąć, można dalej jeździć nad Morze Czarne na plaże do Batumi. Zwłaszcza, że w pewnym momencie z turystycznych destynacji Krym odpada.

Marta Panas-Goworska, Andrzej Goworski Jak głosi legenda to sam Feliks Dzierżyński miał przyczynić się do powstania sieci klubów Dinamo. Nazwa, pochodzącą z języka greckiego, tłumaczy się jako 'siła' lub 'moc'. W 1925 taka piłkarska „potęga" powstała w skolonizowanej przez bolszewików Gruzji. Dinamo Tbilisi szybko stało się chlubą Gruzinów i choć czerwoni działacze nie od razu pozwolili grać drużynie w ekstraklasie, Tbilisi kilka razy zdeklasowało kluby z centrali. Zabrać jak najwięcej, a potem wspaniałomyślnie trochę dać – rozumowali bolszewicy i tak [...]

Я не знаю, наскільки грузинам комфортно в Україні. Можна було б у них поцікавитися, чи українці привітні господарі. Якби ж тільки українці були в Україні господарями. Ми тут радше - меншина. Ніби й вдома, а дух довкола - чужинський. Російський дух.

For a full six months, Rustaveli Avenue in Tbilisi has been a stage of relentless resistance. Across cities, districts, streets, universities, and theatres, tens of thousands have mobilized against the oligarch Bidzina Ivanishvili and his illegitimate government's authoritarian and fascist-leaning actions, refusing to accept the results of government elections held on October 26. The protesters' demands include the resignation of the current government, a re-run of the elections under international supervision, and the restoration of Georgia's path towards European integration. A month later, on November 28, Georgia's de facto Prime Minister, representing the 'Georgian Dream' Party, announced that it halted the country's European integration and negotiations with the EU regarding the accession process until 2028. The mass protests followed, continuing to this day.

Я не був винен у тому, що переміг Яниковича, але я був відповідальним зокрема й за це, – і як громадянин, і як публіцист. Чи зробив я достатньо впродовж того нефортунного п’ятиліття, щоб дисциплінувати “помаранчеву” владу, приборкати їхні внутрішні чвари і змусити нарешті працювати?