Czasopismo kulturalno-społeczne 

Uruchomiliśmy kolejną zbiórkę na rzecz batalionu Chartia, w której służy pisarz i żołnierz Serhij Żadan. Dziękujemy wszystkich za udział w licytacji oraz stałe zasilenie zbiórki. Tym razem zwyciężył lubelski badacz naukowy Andrzej Szabaciuk i zgodził się, żebyśmy przedstawili jego sylwetkę. Andrzej jest historykiem i politologiem specjalizującym się w problematyce Europy Wschodniej i obszaru posowieckiego. Zawodowo związany jest z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim Jana Pawła II oraz Instytutem Europy Środkowej w Lublinie. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół geopolityki, bezpieczeństwa międzynarodowego oraz [...]

Wczoraj zmarł Ksiądz Profesor Andrzej Szostek. To wielka strata dla środowiska lubelskiego. Przypominamy laudację naszego autora Andrzej Jaroszyńskiego z okazji nadania Księdzu Profesorowi tytułu Honorowego Obywatela Miasta Lublin

Przygotowujemy w tym miesiącu nową odsłonę licytacji dla Serhija Żadana i batalionu Chartia. Tymczasem przedstawiamy sylwetkę czerwcowego Zwycięzcy – Grzegorza Kalinowskiego oraz dziękujemy wszystkim wspierającym osobom!

Za chwilę wypuścimy dla Państwa 118. numer Kultury Enter, a wśród nich kolejne autentyczne rozmowy, przekłady, jak również teksty dotyczące naszego społeczeństwa. Tę niejednoznaczność rozmaitych stylów i poglądów, jak autentyczne relacje z autorkami i autorami, często nawet czytelnikami, najbardziej sobie cenimy, pielęgnując kontakty z prawdziwymi „ludźmi Księgi”.

Dzisiejsza stawka nie sprowadza się do prostego wyboru między bezpieczeństwem a chaosem. Chodzi raczej o to, czy potrafimy wytrzymać świat, który nie oferuje natychmiastowych odpowiedzi ani jednoznacznych ram sensu – świat, w którym coraz częściej podsuwa się nam protezy rozumienia, mające nas uspokoić, poprowadzić i wyręczyć.

Zauważono już, że dzieci i młodzież są narażone na uzależnienie od mediów i jest to szkodliwe, że nadmierne używanie mediów społecznościowych czy smartfonów przynosi negatywne rezultaty dla mózgu. Wprowadza się prawne ograniczenia w kolejnych krajach na całym świecie, prowadzące nie tylko do ograniczenia używania tych narzędzi, ale wręcz ich zakazujące do osiągnięcia pewnego wieku. Problem w tym, że to jest nie mniej groźne dla dorosłych i dotyczy w krajach rozwiniętych właściwie całej populacji.

Właśnie dlatego jechaliśmy na dwa samochody. Osobno literaci i żołnierze. Kilkanaście kilometrów od celu podróży wojskowi wydali nam kamizelki kuloodporne oraz hełmy i przeprowadzili krótki instruktaż zachowania w razie zagrożenia. Nie zważając specjalnie na przepisy, przemknęliśmy przez miasto z maksymalną prędkością. Po przybyciu na miejsce wysiedliśmy z aut i pobiegliśmy prosto do schronu. Żadnego rozglądania się i selfiaków.

Projekt Pavla Kovacha powstał na styku odmiennych rzeczywistości, tj. sztuki oraz doświadczenia wojennej traumy. Artysta i żołnierz pracuje z artefaktami oraz przedmiotami należącymi do osób rannych lub poległych. Ekspozycja "Hoc est corpus meum" otwarta jest w Galerii Labirynt do końca maja.

Przypominam sobie sytuację sprzed kilku lat, kiedy pojawiła się moda na post-punk. To był taki moment, gdy jak nie wiadomo co grasz, to najlepiej wpisać, że post-punk. I trochę ironicznie, a trochę nie, wymyśliliśmy sobie ten post-eclectic jako określenie, pod które możesz tak naprawdę podpiąć wszystko. Tak samo, jak wszystko możesz podpiąć pod tą sławetną alternatywę. Ale można to różnie interpretować.

„Lepsza jest gorycz, która pochodzi od Boga, niż słodycz od człowieka” – mawiała moja błogosławionej pamięci mama. Ten orendż dżus był dziś dla mnie taką słodką stroną człowieka. I jeszcze jedno powinnam dziś zapisać: Marvin potrafi mówić w jidysz, ale nie mam pojęcia, co to jest za jidysz. Zostawił wczoraj swoje buty obok mojego łóżka. Dzisiaj rano przyszedł po nie i powiedział: „To jest chazeraj”. Co miał na myśli? Że mam mu wyczyścić buty?

Jeszcze jedną zagadką pozostaje to, dlaczego Mołodowska umyśliła sobie Lublin jako miejsce pochodzenia Rywki Zylberg. Sama – jak się zdaje – nie miała osobistych związków z Lublinem, wiele jeździła po Polsce, po Ukrainie – przebywała m.in. w Kijowie i Odessie, ale z tego, co wiadomo o jej życiu, w Lublinie nie bywała. Lublin był jednym z większych i ważniejszych ośrodków żydowskich w przedwojennej Polsce – po Wilnie, Warszawie czy Łodzi. Może istniał jeszcze inny powód?

O jakiego jednak rodzaju „ukaranie” tutaj chodzi? Czyżby byli zabijani, podobnie jak ci sześciuset ukraińskich sportowców, którzy za sprawą Rosjan nigdy już nie wezmą udziału w żadnych zawodach? Czyżby byli zmuszani do ucieczki ze zniszczonego kraju i okupowanych terenów? Pozbawiani sal sportowych, stadionów, basenów, a nawet zwykłej możliwości odbywania treningów bez bombardowań i ostrzałów powietrznych?

Nikodem Szczygłowski „Dzisiaj, widząc, jak Rosja morduje Ukrainę, rozumiemy: niepodległa Litwa to nie jest coś, co jest nam dane raz na zawsze, ale odpowiedzialność, do której w końcu dorośliśmy, aby ją przyjąć. Sam fakt, że świętujemy dwa dni niepodległości, przypomina nam o naszej niekompletnej historii” – mówi Karolis Kaupinis, reżyser filmowy, jeden z inicjatorów powstania Kultūros Asamblėja (Zgromadzenia Kultury). Dziś, kiedy Litwa obchodzi 36 lat od momentu restytucji niepodległości, a przed tym 16 lutego świętuje 106. rocznicę deklaracji niepodległości kraju, [...]

Zdaniem polskiej badaczki Anny Estery Mrozewicz „literatura na temat ekfrazy nieustannie się rozrasta i często proponowane definicje są sprzeczne i sporne”. Autorka przytacza m.in. definicję Jeana Hagstruma, zgodnie z którą „ekfraza oznacza teksty literackie, w których dzieło sztuki «przemawia» do czytelnika”.

Trzeba chyba będzie rozpocząć od Adama. (Nawiasem mówiąc, Adam musiał przynajmniej troszeczkę być poetą, gdyż w Piśmie Świętym powiedziano, że nadał nazwy wszystkim zwierzętom i ptakom, czyli faunie; co dotyczy flory, nic nie stwierdzono; być może, zajęła się nią później Ewa). Innymi słowy, ad fontes.

Artystom z Teatru Jaracza udało się uruchomić sekwencję wyobrażeń społecznych: jak ta wojna również dotyka polskie społeczeństwo, jak bardzo jesteśmy jako ludzie podobni w sytuacjach ekstremalnych, kiedy ponownie żyjemy w czasie próby człowieczeństwa. Spektakl może w nas ewokować pewną lekcję, którą przekazuje nam Ukraina. Życiową naukę, którą świadczy swoją twórczością oraz postawą pisarz i żołnierz – Serhij Żadan.

Przybyłem jednak do Japonii, na Uniwersytet Hokkaido, wcale nie z powodu młodzieńczego zauroczenia wyobrażonym „Wschodem”, tylko raczej przez banalną chęć ucieczki przed wojną, codziennymi alarmami powietrznymi i wyłączeniami prądu oraz otrzymania dostępu do porządnej międzynarodowej biblioteki, wypoczęcia choć trochę i skupienia się bardziej na pracy badawczej niż na codziennym przetrwaniu.

Dominacja mediów społecznościowych, dezinformacja i estetyka internetu przebudowały nasze społeczeństwa i zmieniły nasze parametry percepcyjne. Postsieciowe społeczeństwo zdążyło zaznać globalizmu, zabłądzić w internecie, przewinąć się przez masę deepfake’ów, memów, trywializmów, manipulacji, zabobonnych nutek strachu, teorii spiskowych i realnych zagrożeń, obaw o własne dane i ogólnie pojęte bezpieczeństwo.

"Esamoji”, czyli po litewsku lista obecności obejmuje pokaźny tom poezji szczerej do bólu. Podążamy poprzez cały alfabet kobiecych uczuć, emocji, problemów i zwyczajnych momentów z życia. Każda kartka to inna kobieca biografia, troska, rana.

Autor w niektórych tekstach ponownie pisze o Ukrainie jako kolonii. Niektóre stwierdzenia autora wymagają doprecyzowania: “Myślenie kolonialne przypisuje wartość tylko pewnemu typowi usług”, “Kolonia pozbawiona podmiotowości, dlatego nie uznaje wartości zarządzania państwem” (...)

"Wiem, że słuchasz Radia Rossa, bo lubisz ten cmentarz – potajemnie przywracający zmarłych do życia, nagrywający ich rozmowy na falach drżenia. Zmarli żywi i żywi umarli, zamurowani w kryptach pamięci – żadne ściany ich nie powstrzymają, nawet senne. Chodzą kulistymi błyskawicami, paląc stopy i dłonie. Teraz już wiesz, kto szepcze i szumi w piskliwym eterze radia."

Польська дослідниця Рома Сендика, у свою чергу, зазначає, що екфраза (йдеться про екфразу в есеях) «вказує на річ, яка презентується в тій мірі, в якій слугує створенню ідентичності „я”. „Я” потребує бачити себе, тому воно постійно множить елементи, в яких може себе розпізнати...»

Mamy przyjemność patronować w kwietniu 2026 r. interdyscyplinarnemu wydarzeniu popularyzującemu wiedzę o kulturowych praktykach wspierania i budowania rezyliencji. „Kultura ochrony / Culture Defence” to seminarium, które odbędzie się w Lublinie w dniach 23-25 kwietnia 2026 roku. Wydarzenie, realizowane w ramach programu Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 2029, poświęcone jest kluczowym relacjom między kulturą, zdrowiem, odpornością i praktykami wspierającymi. Celem wydarzenia jest pogłębiona refleksja nad rolą kultury w budowaniu dobrostanu, wzmacnianiu więzi społecznych i rozwijaniu odporności w czasach kryzysów i podziałów. Seminarium [...]

Poznaj Ukrainę przez literaturę. Kanon i nowoczesność to spotkanie tłumaczy i wydawców literatury ukraińskiej w Biblioteka MDM przy ul. Marszałkowskiej 55/73 w Warszawie 20 kwietnia 2026 r. o 17:00 Jak dziś czytać literaturę ukraińską w Polsce? Od jakich książek zacząć, jeśli chcemy zobaczyć zarówno jej najważniejsze tradycje, jak i najnowsze zjawiska? Co tworzy ukraiński kanon i jak zmienia się on pod wpływem współczesnych doświadczeń historycznych, społecznych i kulturowych? Wreszcie: jaką rolę odgrywa przekład w budowaniu polskiego rozumienia literatury ukraińskiej? Do [...]

Wystawa „Hoc est corpus meum” łączy prace powstałe przed pełnoskalową inwazją rosji na Ukrainę z realizacjami projektowanymi już w trakcie służby wojskowej. 

Nie chodzi tu o sojusze polityczne czy wojskowe, o członkostwo w stowarzyszeniach czy blokach. Po prostu już teraz oczywiste jest, że każda wielka wojna przypomina nam o niemożliwości zdystansowania się w dzisiejszym świecie, o nieskuteczności (a nawet niemoralności) podziału świata na strefy wpływów i sfery interesów. Ta wojna – pierwsza wielka wojna XXI wieku – pokazała, że świat jest zbyt związany swoją przeszłością, aby nie budować przyszłości we wspólnych kategoriach bezpieczeństwa i zaufania. A pomaganie dziś ofiarom zbrojnej agresji nie jest wyświadczaniem im przysługi: jest to budowanie wspólnej przestrzeni normalności i współpracy. Niezależnie od tego, jak bardzo komuś się to nie podoba, pożar na statku dotyczy wszystkich pasażerów, niezależnie od tego, jakie mają bilety. Być może właśnie dlatego mówimy tu dzisiaj o przyszłości, mimo że, jak sądzę, każdy z nas ma swoje plany na najbliższy weekend i najbliższy rok.

Ten, kto jeszcze nie pojął, że ta wojna odmienia nas wszystkich, niech się przebudzi, bo nietrwały jest żywot  w iluzji. I zostanie starty jak te drogocenne freski.

Chwilę później aplikacja na moim telefonie ogłasza koniec alarmu. Gdy zmierzam do hotelu, jest całkiem cicho, a gdy tak idę pustymi ulicami, zadaję sobie pytanie, jak dziś właściwie brzmi Charków.

Na początku 2022 roku, od początku inwazji, nie byłem już tylko pisarzem piszącym książki, a kiedy rozpoczęła się inwazja, nie pisałem nic. Rozczarowałem się pisaniem i chciałem zająć się praktyczną pomocą. Przez jakiś czas pomagałem ładować leki i pomoc humanitarną do pociągów jadących z Użhorodu do Charkowa, gdzie je odbierała ekipa Serhija Żadana. A potem, zupełnie nieoczekiwanie dla mnie, stałem się wolontariuszem, które organizował i przewoził na potrzeby wojska auta z zagranicy.

Miasto idzie na wojnę i powiewa niebiesko-żółtymi flagami na cmentarzach. Miasto żyje jednym dniem i jednocześnie „na skrzydłach nadziei”. Miasto śpi i śni o jutrze, które na pewno nadejdzie. Choć nie dla wszystkich.

Próbując zaadaptować się w nowym miejscu, nie przestają marzyć o powrocie, o remoncie domu, o rozwoju i edukacji dzieci, niektórzy o biznesie. A w czasach, gdy cały świat sympatyzuje z ukraińskimi uchodźcami, ci, którzy pozostali w Ukrainie, nie bardzo im współczują. I z tego powodu uchodźcy nadal noszą w sobie poczucie winy.

W ciągu ostatniego roku Rosjanie zdobyli mniej niż 1% powierzchni Ukrainy i nie osiągnęli żadnego operacyjnego przełomu. Natomiast, szczególnie w okresie negocjacji, zdecydowanie zwiększyli ataki na infrastrukturę energetyczną oraz ludność cywilną, której straty wzrosły o 31%. Straty te były więc o wiele większe niż w okresie administracji Bidena. Jedyną przyczyną takiej eskalacji na niewojskowe obiekty był brak zdecydowanej reakcji Waszyngtonu, która spowodowana jest zmianą polityki wobec Rosji i w konsekwencji Ukrainy. Nie miała więc przełomowego znaczenia dla amerykańskich decyzji politycznych sytuacja na polu walki i w Ukrainie, ale perspektywa przyszłych zysków po ustaniu walk.

Wprawdzie Monachijczycy to nie tylko mężczyźni, lecz ze względów obyczajowych jest to grono zmaskulinizowane. Poza Boznańską i Stryjeńską mamy tylko dwie artystki: Otolię Kraszewską i Emilię Dukszyńską-Duksztę, jedną z pierwszych Polek, które odniosły sukces na polu profesjonalnej sztuki.

Zmierzyć się z tematem prawdy może albo debiutant, wystarczająco bezczelny, żeby nie przeraziły go piętrzące się tu komplikacje albo ktoś z doświadczeniem, rozumiejący ile do tego trzeba pokory, kto wie, może nawet i wcześniejszych porażek w tej materii. Szarek nie narzuca materii swojej woli, owszem, robi to w sposób dostateczny, żeby nadać swojej pracy formę, potem jednak pozwala, żeby materiał pracował, by tak rzec, na własny rachunek. Kiedy patrzę na te potencjalnie groźne obiekty sztuki myślę sobie, że przecież to nie artystka nadała im ową potencję, ona jej tylko pozwoliła zaistnieć, mówić własnym głosem, a zwłaszcza – milczeć. Ta sztuka milczy, i być może właśnie dlatego tak silnie do nas przemawia.

Ciekawe, jak ten spektakl odbierają osoby mniej zaznajomione z ukraińską kulturą, które kontekstów nie znają lub nie potrzebują? Co do nich trafia i jak na nich oddziałuje? Czym dla nich jest ta opowieść? Istotne jest to, co jest rewersem reżyserskiej decyzji o uniwersalizacji – w inscenizacji nie wykorzystano obrazów z okresu po 24 lutego 2022. To głęboka, mądra i etyczna decyzja, aby nie czerpać z nich i nie używać ich dla potrzeb dzieła scenicznego, które powstaje w kraju, którego mieszkańcy są tylko „gośćmi w katastrofie”.

Нові дослідження показують, що Росія приділяє особливу увагу країнам Глобального Півдня та їхнім представництвам у міжнародних організаціях, експлутуючи їхню глибоко закорінену ще з совєтських часів проросійськість та антизахідність, їхнє слабке знання європейських та, зокрема, східноєвропейських справ, сприйнятливість щодо московських наративів, а нерідко і до конкретних фінансових пропозицій. Кожна із цих країн має в міжнародних організаціях один голос, найчастіше – на користь Росії. Тому Москва не шкодує зусиль, залучаючи якомога більше таких союзників до міжнародних спортивних федерацій, навіть якщо в тих країнах практично не існує певних, зокрема зимових, видів спорту.

Jahrzehntelang stand im Zentrum Charkiws ein Lenin-Denkmal. Es gab eines für den russischen Liedermacher Wyssozki, und gleich gegenüber dem Punkt, an dem ich gerade stehe, befand sich ein Monument zur Etablierung der Sowjetmacht in der Ukraine. Außerdem besitzt die Stadt ein Fußball-Monument sowie einen Wasserbrunnen mit dreizehn Skulpturen musizierender Affen.

I come from Denmark, where structures are very flat, but when I visit other countries, I notice more formality and clear hierarchy. However, a European Capital of Culture can choose a different path; it can become a laboratory for new ways of managing a large project that develops the skills of everyone involved. Such an undertaking requires a lot of empathy, and the Re:Union theme naturally demands it. Historically, the European Union looked very different than it does today. When the idea of the EU was first developed, it was based mainly on economy, money, and steel, because these were the priorities for people after the war. Culture was overlooked, even though it should have been at the heart of the Union. Similarly, in Poland: if we want to redefine Re:Union, we can become pioneers in the region, showing that culture and contemporary values - mutual understanding, care, empathy - can become the foundation of our actions.

Chaos, wojna, odpowiedzialność za słowa – jak je pogodzić z codziennością? 

Zapraszamy do Teatru im. Stefana Jaracza w Łodzi, który przygotował premierowy spektakl na podstawie głośnej powieści wybitnego ukraińskiego pisarza i artysty Serhija Żadana.