Czasopismo kulturalno-społeczne 

Duchy historii spotykają się, choć w innych okolicznościach, to w jednym czasie przywołane. I to za sprawą niemalże etatowego skandalisty Jana Klaty odpomnieliśmy sobie Tadeusza Micińskiego, a co więcej swoje podstawowe prawo do patriotyzmu.

Są więc jeszcze podróże duchowe, do wnętrza siebie, będące poszukiwaniem tożsamości i przeszukiwaniem warstw pamięci – własnej, rodzinnej, zbiorowej. Czy w związku z tym wyobraźnia – ta kluczowa zdolność w uprawianiu literatury – nie jest przypadkiem nieodzowna także w podjęciu i przeżywaniu podróży, tych w odległe miejsca, ale i tych w głąb siebie?

Żeby wyjść z wystawy trzeba było zejść. Można było sobie wtedy przypomnieć to, co się zapomniało wcześniej, albo zapomnieć to, czego się nie pamiętało. – Czy to już? Już po wszystkim? – Pyta mnie mój sąsiad, kosiarz z góry, ze stołu, z Przełęczy Użockiej. Widzę, że nie dowierza, że nie może uwierzyć w polifonię, w pamięć, we wszystko, co nas spotkało na granicy karpackich światów.

Rzeka i jej nieustanny szum przywołują myśl o wolności, ale jaz regulujący nurt przypomina o kontroli. Pomiędzy jednym a drugim zapętla się ludzkie działanie. Myślę teraz o wodzie, zasobach naturalnych, które próbujemy kontrolować, mierzyć i dystrybuować. Podczas gdy my się organizujemy, rysunkowy wielkolud uśmiecha się do nas zza płatków kwiatu, jakby chciał się podzielić jakąś radością i o czymś nam powiedzieć. 

Nie wiem, czy to akurat wtedy Michał postanowił, że po górach łazić nie będzie za darmo. W każdym razie połączył przyjemne z pożytecznym. I tak powstała książka „Znikająca kraina. Wędrówka przez góry Śląska”, wydana w tym roku nakładem gliwickiego wydawnictwa Sploty. Tytuł może trochę mylić, bo autor wędruje nie tylko przez góry, ale i historię, przygląda się kulturom i narodom, które żyły w odwiedzanych przezeń miejscach, ale dziś są już gdzie indziej – lub odwrotnie. Niekiedy robi też dalsze wypady do miejsc, które dane było mu poznać. 

Anglo-amerykański nie stał się, tak jak dawniej język łaciński, powszechnym komunikacyjnym narzędziem chrześcijaństwa. Ani do rozwoju nauki, ani do panowania wszechstronnej rozrywki doświadczenie religijne nie jest specjalnie potrzebne. Co więcej, często przeżycia religijne są zastępowane przez takie zjawiska kultury masowej, jak sport, kult celebrytów, czy kult jednostki itp.

Różnica między językiem a dialektem nie jest oczywista z perspektywy językoznawczej, co pokazują bardzo odległe od siebie dialekty arabskiego czy mandaryńskiego, jak i mocno zbliżone do siebie języki Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Macedonii Północnej, Serbii i Czarnogóry. Ważniejszą rolę ma zbiór aspektów kulturowych, społecznych i, przede wszystkim, politycznych. Głównym wyznacznikiem tego, czy coś jest uznane za język, a nie za dialekt, jest polityczna wola rządzących.

Film przedpremierowo pokazywany był w ramach Millennium Docs Against Gravity, który w tym roku zaoferował widzom szeroką reprezentację filmów o męskości, o chłopcach, podróżnikach, odkrywcach, ojcach, synach, braciach i współdziałaczach. Czerpiąc z przeróżnych współczesnych dyskursów, pokazywały ich marzenia, dążenia, uwikłania, charaktery, role, funkcje, pozycje, a także wytwarzane przez nich wspólnoty, grupy i enklawy. "Sny o słoniach" Herzoga także wpisują się w tę pulę festiwalowych propozycji, bo jakby nie patrzeć, męscy bohaterowie stanowią trzon tej opowieści.

Projekt przewiduje, że z systemu skorzysta około 20 tysięcy artystów. Czyli na każdych 138 potencjalnych beneficjentów przypada jeden członek komisji. To proporcja, która w żadnym racjonalnym systemie administracyjnym nie ma uzasadnienia. Koszty wynagrodzeń (do 2% przeciętnego wynagrodzenia za opinię, czyli blisko 200 zł brutto) mogą wydawać się niewielkie w pojedynczej sprawie, ale przy masie wniosków i 145 osobach do obsadzenia robi się to poważnym obciążeniem budżetowym.

Cóż, w monodramie ówczesny Paryż to parabola świata, w którym od tysięcy lat panowały obyczaje dyskryminujące kobiety. Nieobce były także Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk, zalecającej noblistce, w obliczu skandalu obyczajowego, rezygnację z przyjazdu do Sztokholmu. Realizatorzy monodramu groteskowo rozwinęli zalecenia: "Lepiej byłoby, gdyby pani niczego nie wynalazła; Najlepiej byłoby, gdyby pani w ogóle nie istniała…"

Wiadomo, że zjawiska współprac artystycznych i coverowania są powszechne w muzyce, zwłaszcza tej o proweniencji neoawangardowej (...) ale w literaturze też miały lepsze momenty. (...) To wszystko brzmi uczenie i hermetycznie, więc może zniechęcić do lektury, chyba że rzeczywiście będziemy się poruszać po tomie jak słuchacz improwizowanej płyty jazzowej. Ostatecznie mamy bowiem wiersze na dwa tria, sporo duetów i kilka partii solo.

Twórca "Lulajżesyneczku" rozumie, że historia nie wraca do nas w postaci dat. Daty są zbyt grzeczne. Ona wraca jako rzecz. Brzytwa. Dzwonek nad drzwiami. Walizka z naklejkami z miejsc, w których nigdy nie była. Martwa natura. Drejdel obok krzyża. Czerwony obrus. Sól rozsypana na stole. Pusta szklanka. Mucha. Ptasie pióro. Rzeczy są w tej książce bardziej cierpliwe od ludzi. Ludzie umierają, wyjeżdżają, milczą, zapominają, kłamią, mieszają tropy.

Tożsamość europejska, z jej przepływem dóbr i idei, a wraz z nią to, co dziś nazywamy wielokulturowością, była czymś tak oczywistym na początku XX wieku, że nie potrzebowała żadnej specjalnej definicji.

Oglądaniu tego widowiska co chwilę towarzyszył dreszcz, gdyż nie wiadomo było, czy Wojdan się nie skaleczy podczas wykonania tego czy innego numeru. Strach przed okaleczeniem mimowolnie wywołał u mnie skojarzenia ze Sztukmistrzem z Lublina, a konkretnie z chorobliwym nawróceniem religijnym, którego doświadcza główny bohater powieści Singera. Wojdan, mistrz chaosu stawia jednak własną klamrę w swoim spektaklu, „zabija” – człowieka z piosenki Queen i Boga z tekstu Nietzschego. W krótkim wywiadzie zaraz po występie na pytanie jaka jest stawka w grze zwanej cyrkiem dał jasną odpowiedź – życie albo śmierć. 

Udzielała gościny nie tylko najbliższym znajomym z Polski, ale i oprowadzała ich po zabytkach Jerozolimy, w szczególności po Yad Vashem, gdzie pracowała przez wiele lat jako wolontariuszka. Na emeryturze prowadziła „komplety” z języka polskiego dla młodzieży izraelskiej. Do tych zajęć przygotowywała się wyjątkowo starannie. Przeglądając jej konspekty, zauważyłam, że dużo miejsca zajmuje w nich poezja: Tuwim, Szymborska, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska.

Gdy mówimy o wojnie w Ukrainie, widzimy drony, rakiety i linię frontu. Andrzej Szabaciuk pokazuje front, którego nie widać na mapach sztabowych. Biegnie on przez parafie, klasztory i kancelarie patriarchów, a stawką jest odpowiedź na pytanie: czy Ukraina ma prawo istnieć też jako przestrzeń duchowa.

Pospieszny wyjazd w napiętej przed kolejnym konfliktem atmosferze, właściwie ewakuacja, sprawiła, że Belzebub został na miejscu pod opieką sąsiadów. Teraz, gdzieś w Donbasie – pomimo upływu czasu – los Belzebuba odzywa się „igłą w sercu”, bo przecież tego się nie robi kotu. Nie zostawia się go nawet w pustym mieszkaniu, a co dopiero na zewnątrz pod pustym niebem.

Rozmowa była prowadzona 9 września 2026 roku na XXXV Forum Ekonomicznym w Karpaczu. Polityk i dyplomata Paweł Łatuszka (rocznik 1973) jest zastępcą Swiatłany Cichanouskiej, przewodniczącej Zjednoczonego Gabinetu Przejściowego Białorusi, czyli białoruskiego rządu na uchodźstwie, a także szefem Narodowego Zarządu Antykryzysowego, członek Rady Koordynacyjnej (parlamentu na uchodźstwie).

Minął ponad rok od przyznania Lublinowi tytułu Europejskiej Stolicy Kultury, a my stoimy przed koniecznością wdrażania tego, co zapisaliśmy w aplikacji. Rozmawiam dziś z naszą drogą przyjaciółką i ekspertką – i jestem ciekawa tego momentu pomiędzy posiadaniem tytułu, czyli fazą marzeń i konceptów zapisanych w bidbooku, a powolnym przechodzeniem do trudniejszej fazy realizacji.

Mam nadzieję, że dzięki lekturze tej analizy utrwaliliśmy sobie nowe słówka: rezyliencja i odporność społeczna, a przynajmniej nabraliśmy ostrożności w operowaniu starym słówkiem – odporność. W międzyczasie zarysowała się też indywidualna i kolektywna perspektywa postrzegania tego zjawiska. Czas na propozycję ich połączenia i jakąś finalną syntezę.

GOTOWI NA OSTATNIĄ Z TRZECH UNIKATOWYCH GRAFIK SERHIJA ŻADANA? Licytujemy na rzecz STAŁEJ ZBIÓRKI DLA BRYGADY CHARTIA, w której służy POETA! Tradycyjnie na fanpage Kultury Enter!

Redaktorka radiowa Agnieszka Krawiec wylicytowała drugi rysunek Serhija Żadana, wspierając w ten sposób zbiórkę na rzecz batalionu Chartia, gdzie służy artysta, społecznik i żołnierz.

Nad ranem 20 sierpnia we wschodniej i centralnej Ukrainie znów Rosja przypuściła zmasowany atak, gdzie ponownie bardzo ucierpiał Kijów. Nasz rozmówca Tomasz Sikora dostarcza pomoc od Polaków prosto po ukraińskich przyjaciół. O licytacji na urodziny poety Serhija Żadana, a także codzienności pomagania opowiada muzyk-wolontariusz, a my tradycyjnie zapraszamy do wspólnej zbiórki!

GOTOWI na nowe UNIKATOWE RYSUNKI SERHIJA ŻADANA? Licytujemy na rzecz STAŁEJ ZBIÓRKI DLA BRYGADY CHARTIA, w której służy POETA. Mamy nowy narysowany przez Serhija Żadana rysunek z Lublina!

Uruchomiliśmy kolejną zbiórkę na rzecz batalionu Chartia, w której służy pisarz i żołnierz Serhij Żadan. Dziękujemy wszystkich za udział w licytacji oraz stałe zasilenie zbiórki. Tym razem zwyciężył lubelski badacz naukowy Andrzej Szabaciuk i zgodził się, żebyśmy przedstawili jego sylwetkę. Andrzej jest historykiem i politologiem specjalizującym się w problematyce Europy Wschodniej i obszaru posowieckiego. Zawodowo związany jest z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim Jana Pawła II oraz Instytutem Europy Środkowej w Lublinie. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół geopolityki, bezpieczeństwa międzynarodowego oraz [...]

Wczoraj zmarł Ksiądz Profesor Andrzej Szostek. To wielka strata dla środowiska lubelskiego. Przypominamy laudację naszego autora Andrzej Jaroszyńskiego z okazji nadania Księdzu Profesorowi tytułu Honorowego Obywatela Miasta Lublin

Przygotowujemy w tym miesiącu nową odsłonę licytacji dla Serhija Żadana i batalionu Chartia. Tymczasem przedstawiamy sylwetkę czerwcowego Zwycięzcy – Grzegorza Kalinowskiego oraz dziękujemy wszystkim wspierającym osobom!

Za chwilę wypuścimy dla Państwa 118. numer Kultury Enter, a wśród nich kolejne autentyczne rozmowy, przekłady, jak również teksty dotyczące naszego społeczeństwa. Tę niejednoznaczność rozmaitych stylów i poglądów, jak autentyczne relacje z autorkami i autorami, często nawet czytelnikami, najbardziej sobie cenimy, pielęgnując kontakty z prawdziwymi „ludźmi Księgi”.

Dzisiejsza stawka nie sprowadza się do prostego wyboru między bezpieczeństwem a chaosem. Chodzi raczej o to, czy potrafimy wytrzymać świat, który nie oferuje natychmiastowych odpowiedzi ani jednoznacznych ram sensu – świat, w którym coraz częściej podsuwa się nam protezy rozumienia, mające nas uspokoić, poprowadzić i wyręczyć.

Zauważono już, że dzieci i młodzież są narażone na uzależnienie od mediów i jest to szkodliwe, że nadmierne używanie mediów społecznościowych czy smartfonów przynosi negatywne rezultaty dla mózgu. Wprowadza się prawne ograniczenia w kolejnych krajach na całym świecie, prowadzące nie tylko do ograniczenia używania tych narzędzi, ale wręcz ich zakazujące do osiągnięcia pewnego wieku. Problem w tym, że to jest nie mniej groźne dla dorosłych i dotyczy w krajach rozwiniętych właściwie całej populacji.

Właśnie dlatego jechaliśmy na dwa samochody. Osobno literaci i żołnierze. Kilkanaście kilometrów od celu podróży wojskowi wydali nam kamizelki kuloodporne oraz hełmy i przeprowadzili krótki instruktaż zachowania w razie zagrożenia. Nie zważając specjalnie na przepisy, przemknęliśmy przez miasto z maksymalną prędkością. Po przybyciu na miejsce wysiedliśmy z aut i pobiegliśmy prosto do schronu. Żadnego rozglądania się i selfiaków.

Projekt Pavla Kovacha powstał na styku odmiennych rzeczywistości, tj. sztuki oraz doświadczenia wojennej traumy. Artysta i żołnierz pracuje z artefaktami oraz przedmiotami należącymi do osób rannych lub poległych. Ekspozycja "Hoc est corpus meum" otwarta jest w Galerii Labirynt do końca maja.

Przypominam sobie sytuację sprzed kilku lat, kiedy pojawiła się moda na post-punk. To był taki moment, gdy jak nie wiadomo co grasz, to najlepiej wpisać, że post-punk. I trochę ironicznie, a trochę nie, wymyśliliśmy sobie ten post-eclectic jako określenie, pod które możesz tak naprawdę podpiąć wszystko. Tak samo, jak wszystko możesz podpiąć pod tą sławetną alternatywę. Ale można to różnie interpretować.

„Lepsza jest gorycz, która pochodzi od Boga, niż słodycz od człowieka” – mawiała moja błogosławionej pamięci mama. Ten orendż dżus był dziś dla mnie taką słodką stroną człowieka. I jeszcze jedno powinnam dziś zapisać: Marvin potrafi mówić w jidysz, ale nie mam pojęcia, co to jest za jidysz. Zostawił wczoraj swoje buty obok mojego łóżka. Dzisiaj rano przyszedł po nie i powiedział: „To jest chazeraj”. Co miał na myśli? Że mam mu wyczyścić buty?

Jeszcze jedną zagadką pozostaje to, dlaczego Mołodowska umyśliła sobie Lublin jako miejsce pochodzenia Rywki Zylberg. Sama – jak się zdaje – nie miała osobistych związków z Lublinem, wiele jeździła po Polsce, po Ukrainie – przebywała m.in. w Kijowie i Odessie, ale z tego, co wiadomo o jej życiu, w Lublinie nie bywała. Lublin był jednym z większych i ważniejszych ośrodków żydowskich w przedwojennej Polsce – po Wilnie, Warszawie czy Łodzi. Może istniał jeszcze inny powód?

O jakiego jednak rodzaju „ukaranie” tutaj chodzi? Czyżby byli zabijani, podobnie jak ci sześciuset ukraińskich sportowców, którzy za sprawą Rosjan nigdy już nie wezmą udziału w żadnych zawodach? Czyżby byli zmuszani do ucieczki ze zniszczonego kraju i okupowanych terenów? Pozbawiani sal sportowych, stadionów, basenów, a nawet zwykłej możliwości odbywania treningów bez bombardowań i ostrzałów powietrznych?

Nikodem Szczygłowski „Dzisiaj, widząc, jak Rosja morduje Ukrainę, rozumiemy: niepodległa Litwa to nie jest coś, co jest nam dane raz na zawsze, ale odpowiedzialność, do której w końcu dorośliśmy, aby ją przyjąć. Sam fakt, że świętujemy dwa dni niepodległości, przypomina nam o naszej niekompletnej historii” – mówi Karolis Kaupinis, reżyser filmowy, jeden z inicjatorów powstania Kultūros Asamblėja (Zgromadzenia Kultury). Dziś, kiedy Litwa obchodzi 36 lat od momentu restytucji niepodległości, a przed tym 16 lutego świętuje 106. rocznicę deklaracji niepodległości kraju, [...]

Zdaniem polskiej badaczki Anny Estery Mrozewicz „literatura na temat ekfrazy nieustannie się rozrasta i często proponowane definicje są sprzeczne i sporne”. Autorka przytacza m.in. definicję Jeana Hagstruma, zgodnie z którą „ekfraza oznacza teksty literackie, w których dzieło sztuki «przemawia» do czytelnika”.

Trzeba chyba będzie rozpocząć od Adama. (Nawiasem mówiąc, Adam musiał przynajmniej troszeczkę być poetą, gdyż w Piśmie Świętym powiedziano, że nadał nazwy wszystkim zwierzętom i ptakom, czyli faunie; co dotyczy flory, nic nie stwierdzono; być może, zajęła się nią później Ewa). Innymi słowy, ad fontes.

Artystom z Teatru Jaracza udało się uruchomić sekwencję wyobrażeń społecznych: jak ta wojna również dotyka polskie społeczeństwo, jak bardzo jesteśmy jako ludzie podobni w sytuacjach ekstremalnych, kiedy ponownie żyjemy w czasie próby człowieczeństwa. Spektakl może w nas ewokować pewną lekcję, którą przekazuje nam Ukraina. Życiową naukę, którą świadczy swoją twórczością oraz postawą pisarz i żołnierz – Serhij Żadan.